Türkiye’den 2 Yılda 455 Bin Konut Hamlesi: COP31’de Dirençli Şehirler Mesajı

Türkiye, 6 Şubat depremlerinin ardından yürütülen Asrın İnşa Seferberliği kapsamında iki yıl gibi kısa bir sürede 455 bin konut, köy evi ve iş yerini tamamlayarak teslim etti.

COP31 Başkanı Murat Kurum, Hatay’dan Antalya’ya uzanan dirençli şehirler vizyonunu, sosyal konut projelerini ve şehirlerin iklim değişikliğine karşı güçlendirilmesini sağlayacak finansman mekanizmalarını anlattı.

6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş merkezli meydana gelen depremler, Türkiye’nin yakın tarihindeki en büyük afetlerden biri olarak şehircilik, yapı güvenliği ve afet yönetimi alanlarında önemli bir dönüm noktası oluşturdu. 11 ili etkileyen, milyonlarca insanın yaşamını doğrudan değiştiren felaketin ardından başlatılan yeniden inşa çalışmaları, yalnızca yıkılan yapıların yerine yenilerinin yapılmasını değil, şehirlerin gelecekteki risklere karşı daha dayanıklı hale getirilmesini de gündeme taşıdı.

COP31 Başkanı Murat Kurum, Antalya’da yaptığı değerlendirmelerde Türkiye’nin deprem sonrası yeniden inşa sürecinde edindiği tecrübeyi uluslararası kamuoyuyla paylaştı. Kurum’un açıklamalarında, iki yıl gibi kısa bir sürede 455 bin konut, köy evi ve iş yerinin tamamlanarak hak sahiplerine teslim edilmesi öne çıktı. Yeniden inşa faaliyetlerinin konutlarla sınırlı kalmadığını belirten Kurum; yolların, altyapının, meydanların ve çarşıların da yeniden ayağa kaldırıldığını vurguladı.

Bu yaklaşım, afet sonrasında şehirlerin yalnızca fiziksel olarak yeniden kurulmasının yeterli olmadığını gösteriyor. Güvenli konutların yanı sıra ulaşım sistemleri, içme suyu ve kanalizasyon altyapısı, enerji hizmetleri, sosyal alanlar ve ekonomik yaşamın da birlikte planlanması gerekiyor. Türkiye’nin deprem bölgesinde yürüttüğü çalışmaların COP31 kapsamında dirençli şehirler başlığı altında ele alınması da bu bütüncül yaklaşımın uluslararası ölçekte paylaşılması açısından önem taşıyor.

Kurum, depremden etkilenen geniş coğrafyanın büyüklüğüne dikkat çekerek, devletin bütün kurumlarıyla yeniden inşa çalışmalarına odaklandığını ifade etti. Bu süreçte tarihi dokunun, mahalle kültürünün ve şehirlerin hafızasının korunmasına da önem verildiğini belirtti. Böylece yeniden inşa çalışmalarının yalnızca yeni binalar üretmekten ibaret olmadığı; şehirlerin sosyal ve kültürel kimliğini yaşatmayı da hedeflediği mesajı verildi.

Dirençli şehirler yalnızca sağlam binalardan oluşmuyor

İklim değişikliği, deprem, sel, aşırı sıcaklık, kuraklık ve su kaynaklarının azalması gibi riskler, şehirlerin geleceğini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle modern şehircilik anlayışında dirençlilik, yalnızca binaların dayanıklılığıyla ölçülmüyor. Şehirlerin doğal afetlere hazırlığı, enerji ihtiyacını karşılayabilmesi, su kaynaklarını verimli kullanması, atık yönetimini geliştirmesi ve temel kamu hizmetlerini kesintisiz sürdürebilmesi de önem kazanıyor.

COP31 Başkanı Kurum’un açıklamalarında öne çıkan temel noktalardan biri, afet risklerinin enerji verimliliği, su yönetimi, ulaşım ve kamu hizmetleriyle birlikte değerlendirilmesi oldu. Kurum, deprem bölgesinde inşa edilen yeni yaşam alanlarında güvenli konut ile güçlü altyapının, çevreye duyarlı tasarımla sosyal hayatın birlikte ele alındığını belirtti.

Yeni konutlarda enerji verimliliği, Sıfır Atık yaklaşımı ve iklim dostu malzemelerin kullanılmasına yönelik hassasiyetin altını çizen Kurum, bu uygulamaların Türkiye’nin yeniden inşa tecrübesinin önemli parçaları olduğunu ifade etti.

Bu yaklaşım, konutların uzun vadeli kullanım maliyetleri açısından da önem taşıyor. Isı yalıtımı, enerji tasarruflu sistemler ve çevre dostu yapı malzemeleri, doğru tasarlandığında hem enerji tüketimini azaltabiliyor hem de yaşam konforunu artırabiliyor. Özellikle enerji maliyetlerinin hane bütçeleri üzerindeki etkisinin arttığı bir dönemde, verimli konutların şehircilik politikalarında daha fazla yer bulması bekleniyor.

Dirençli şehirlerin bir diğer önemli unsuru ise mahalle ölçeğinde risk analizlerinin yapılması. Bir şehirdeki afet tehlikelerinin yalnızca genel planlarla değerlendirilmesi yeterli olmayabilir. Bina yoğunluğu, ulaşım bağlantıları, toplanma alanları, altyapı kapasitesi ve sosyal hizmetlere erişim gibi unsurların mahalle bazında incelenmesi gerekiyor.

Hatay’dan Ankara’ya uzanan dirençli şehirler çalışmaları

Türkiye’nin dirençli şehirler yaklaşımı kapsamında farklı şehirlerde toplantılar ve iş birlikleri gerçekleştirildi. Kurum, Hatay’da başlatılan buluşmaların afet sonrası toparlanmadan kalıcı dönüşüme uzanan ortak bir yol haritası oluşturmayı amaçladığını belirtti.

Mayıs ayında Hatay’da gerçekleştirilen çalışmaların ardından ağustos ayında Ankara’da belediyelerle bir araya gelindi. Bu toplantılarda su kayıplarının ölçülmesi, enerji ve atık yönetiminin geliştirilmesi, mahalle ölçeğindeki risklerin belirlenmesi ve tespit edilen ihtiyaçların uygulanabilir projelere dönüştürülmesi konuları ele alındı.

Bu çalışmaların temelinde yerel yönetimlerin daha güçlü bir teknik kapasiteye ulaşması hedefi bulunuyor. Çünkü şehirlerin afetlere ve iklim değişikliğine karşı hazırlanmasında belediyelerin rolü oldukça büyük. İçme suyu şebekelerinin yenilenmesi, yağmur suyu altyapısının geliştirilmesi, yeşil alanların korunması, toplu ulaşımın güçlendirilmesi ve atık yönetiminin iyileştirilmesi gibi pek çok uygulama doğrudan yerel yönetimlerin sorumluluk alanına giriyor.

Kurum’un dirençli şehir tanımı da bu bütünlüğe dayanıyor: İnsanını, ekonomisini, kültürünü ve tabiatını birlikte koruyabilen şehirler. Bu anlayış, şehirlerin yalnızca bugünkü ihtiyaçlara göre değil, gelecekte karşılaşabilecekleri riskler dikkate alınarak planlanmasını gerektiriyor.